پرسش:
خداوند در آیه ۴۸ سوره بقره میفرماید:
«بترسید از روزی که هیچ کس چیزی از عذاب را از دیگری کفایت نمیکند و شفاعتی پذیرفته نمیگردد و در برابر عذاب، فدیهای معادل آن از او گرفته نمیشود و آنان یاری نخواهند شد.»
با وجود این آیه چگونه میتوان به شفاعت معتقد بود؟
✅پاسخ اجمالی:
مسأله شفاعت صالحین در روز قیامت مورد قبول تمام فرق اسلامی است. آیات متعدد قرآن تأکید میکنند که شفاعت در روز قیامت هست، اما تنها با اذن و اجازه خداوند و برای کسانی که خداوند خشنود باشد. آیات نفیکننده شفاعت به معنای نفی شفاعت بیحساب و کتاب یا شفاعت از جانب کسانی بدون رضایت الهی است.
✅پاسخ تفصیلی:
خداوند در قرآن میفرماید:
«بگو تمام شفاعت از آن خداست. حاکمیت آسمانها و زمین از او است و سپس همه به سوی او باز میگردید[۱].»
و نیز فرموده:
«کیست که در نزد او جز به فرمان او شفاعت کند؟» [۲]
و همچنین:
«هیچ شفاعتکنندهای جز به اذن او نمیباشد.» [۳]
و نیز:
«در آن روز شفاعت هیچ کس سودی نمیبخشد جز کسی که خداوند رحمان به او اجازه داده باشد و از گفتار او راضی باشد.» [۴]
این آیات و امثال آنها تصریح میکنند که شفاعت روز قیامت وجود دارد اما تنها به اذن خداوند و برای کسانی که او اجازه داده است، خواهد بود که معمولاً انبیاء و اولیاء میباشند.
در منابع اهل سنت نیز روایت شده است که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند:
«شفاعت من در روز قیامت برای صاحبان گناهان کبیره از امتم میباشد.» [۵]
و نیز فرمود:
«من اولین شفاعتکننده در روز قیامتم.» [۶]
و فرمود:
«خداوند به من حق شفاعت کردن داده و من آن را برای امتم ذخیره کردهام.» [۷]
و فرمود:
«انبیا در حق هر کسی که از روی اخلاص شهادت به وحدانیت خداوند بدهد، شفاعت میکنند.» [۸]
مضمون مشابهی در منابع شیعی نیز آمده است؛ حضرت علی (علیهالسلام) فرمود:
«سه دسته هستند که در روز قیامت شفاعت میکنند؛ انبیاء، علما و شهداء.» [۹]
و امام صادق (علیهالسلام) فرمود:
«شفاعت ما اهل بیت برای صاحبان گناهان کبیره از شیعیان میباشد.» [۱۰]
جهت اطلاع بیشتر از روایات شیعه درباره شفاعت پیامبر و اهل بیت، رجوع کنید به: [۱۱]
پاسخ به آیه مورد استناد:
خداوند در آیه ۴۷ و ۴۸ سوره بقره میفرماید:
«ای بنی اسرائیل! نعمتهایی را که به شما ارزانی داشتم به یاد آورید… و از آن روز بترسید که کسی به جای دیگری مجازات نمیشود و نه شفاعت پذیرفته میشود، و نه غرامت و بدل پذیرفته میشود، و نه یاری میشود.»
این آیات، در اصل با عقیده یهودیان مقابله میکنند که معتقد بودند چون نیاکانشان پیامبران خدا بودهاند، آنها را شفاعت خواهند کرد و به صرف یهودی بودن اهل نجات هستند، حتی اگر ملتزم به دستورات الهی نباشند. همچنین آنان گمان میکردند برای گناهان میتوان فدیه یا بدل تهیه کرد.
خداوند تصریح میکند که شفاعت در روز قیامت تنها به اذن خداوند است و شفاعت بیحساب و کتاب مورد ادعای برخی وجود ندارد، چنانکه فرموده:
«شفاعتکنندگان تنها در حق کسانی شفاعت میکنند که خداوند از او خشنود باشد.» [۱۲]
و چون یهودیان مورد رضایت خداوند نیستند، شفاعتی برای آنان نیست. [۱۳]
بنابراین این آیه با مسأله قطعی شفاعت در اسلام منافاتی ندارد، بلکه تصریح بر شفاعت محدود به اذن الهی و رضایت خداوند است.
پاورقی
[۱] زمر، آیه ۴۲
[۲] بقره، آیه ۲۵۵
[۳] یونس، آیه ۳
[۴] نجم، آیه ۲۶
[۵] مسند احمد، ج۳، ص۲۱۳؛ سنن ابی داود، ج۲، ص۵۳۷
[۶] سنن ترمذی، ج۵، ص۴۴۸
[۷] صحیح بخاری، ج۱، ص۹۲؛ سنن نسائی، ج۱، ص۱۷۲
[۸] مسند احمد، ج۳، ص۱۲
[۹] خصال یک جلدی، ص۱۵۶
[۱۰] الفقیه، ج۳، ص۳۷۶
[۱۱] بحار الانوار، ج۸، ص۲۹، باب ۲۱
[۱۲] انبیا، آیه ۲۸
[۱۳] تفسیر نمونه، ج۱، ص۲۲۱
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.