آیا بازدارندگی نماز از گناه با رفتار برخی نمازگزاران تناقض دارد؟

پرسش:

قرآن می‌گوید نماز انسان را از فحشاء و منکر نگه می‌دارد، در حالی که امروزه افرادی نماز می‌خوانند و هزار و یک ظلم و جنایت هم می‌کنند. به نظرتون این گفته قرآن نوعی تناقض و دروغ محسوب نمی‌شود!!!

✅پاسخ اجمالی:

بازدارندگی نماز از فحشاء و منکر به معنای علت تامه بودن نیست، بلکه اثری مقتضی دارد؛ یعنی نماز ذاتاً زمینه و قابلیت جلوگیری از گناه را دارد، مشروط بر آنکه با حضور قلب و شرایط لازم انجام گیرد. در روایات نیز آمده است که قبولی نماز در گرو اثرگذاری آن در ترک گناه است. بنابراین، اگر فردی نماز بخواند ولی همچنان گناه کند، مشکل از کیفیت نماز اوست نه از اصل وعده قرآن.

✅پاسخ تفصیلی :

خداوند می‌فرماید: «نماز را برپا دار که نماز (انسان را) از زشتی‌ها و منکرات باز می‌دارد»   [۱]

طبیعت نماز از آنجا که انسان را به یاد نیرومندترین عامل بازدارنده، یعنی اعتقاد به مبدأ و معاد می‌اندازد، دارای اثر بازدارندگی از فحشاء و منکر است.

انسانی که به نماز می‌ایستد تکبیر می‌گوید، خدا را از همه چیز برتر و بالاتر می‌شمرد، به یاد نعمت‌های او می‌افتد، حمد و سپاس او می‌گوید، او را به رحمانیت و رحیمیت می‌ستاید، به یاد روز جزای او می‌افتد، اعتراف به بندگی او می‌کند، از او یاری می‌جوید، صراط مستقیم از او می‌طلبد، و از راه کسانی که غضب بر آنها شده و گمراهان به خدا پناه می‌برد [۲]

بدون شک در قلب و روح چنین انسانی جنبشی به سوی حق، حرکتی به سوی پاکی و جهشی به سوی تقوا پیدا می‌شود.

برای خدا رکوع می‌کند و در پیشگاه او پیشانی بر خاک می‌نهد، غرق در عظمت او می‌شود و خودخواهی‌ها و خودبرتربینی‌ها را فراموش می‌کند.

شهادت به یگانگی او می‌دهد، گواهی به رسالت پیامبر می‌دهد.

بر پیامبرش درود می‌فرستد و دست به درگاه خدای برمی‌دارد که در زمره بندگان صالح او قرار گیرد (تشهد و سلام).

همه این امور موجی از معنویت در وجود او ایجاد می‌کند، موجی که سد نیرومندی در برابر گناه محسوب می‌شود.

این عمل چند بار در شبانه‌روز تکرار می‌گردد. هنگامی که صبح از خواب برمی‌خیزد در یاد او غرق می‌شود.

در وسط روز، هنگامی که غرق زندگی مادی شده ناگهان صدای تکبیر مؤذن را می‌شنود، برنامه خود را قطع کرده، به درگاه او می‌شتابد.

و حتی در پایان روز و آغاز شب، پیش از آنکه به بستر استراحت رود، با او راز و نیاز می‌کند و دل را مرکز انوار او می‌سازد.

از این گذشته، به هنگامی که آماده مقدمات نماز می‌شود، خود را شستشو می‌دهد، پاک می‌کند، حرام و غصب را از خود دور می‌سازد و به بارگاه دوست می‌رود. همه این امور تأثیر بازدارنده در برابر خط فحشاء و منکرات دارد.

منتها هر نمازی به همان اندازه که از شرایط کمال و روح عبادت برخوردار است، نهی از فحشاء و منکر می‌کند؛ گاه نهی کلی و جامع و گاه نهی جزئی و محدود.[۳]

از این بیان روشن می‌شود که بازدارندگی نماز از فحشاء و منکر به نحوی مقتضی است، نه علت تامه؛ یعنی چنین نیست که هر کس نماز بخواند گناه نکند، بلکه بدین معناست که طبیعت نماز، اگر به صورت کامل محقق شود و مانع و مزاحمی ایجاد نشود، زمینه بازدارندگی از گناه را در انسان ایجاد می‌کند. زیرا نماز انسان را به یاد خدا می‌اندازد و یاد خدا مانع انجام گناهان است، چنان‌که امام باقر علیه‌السلام فرمود:

«یاد خدا سبب ایجاد مانع بین انسان و معصیت می‌شود».[۴]

بنابراین، نماز زمینه ترک گناه را در انسان با یاد خدا فراهم می‌کند و خداوند هم تنها آن مقدار از نمازهای فرد را قبول می‌کند که آن نماز سبب ترک گناه او شود و حقیقتاً به خدا توجه کرده باشد، چنان‌که امام صادق علیه‌السلام فرمود:

«کسی که دوست دارد ببیند آیا نمازش مقبول درگاه الهی شده یا نه، باید ببیند آیا این نماز او را از زشتی‌ها و منکرات باز داشته یا نه؛ به همان مقدار که بازداشته، نمازش قبول است».[۵]

اگر برخی نماز می‌خوانند و گناه می‌کنند، از این جهت است که به خوبی متذکر به یاد خدا نشده‌اند.

پاورقی

[۱] عنکبوت، ۴۵

[۲] مضمون سوره حمد

[۳] تفسیر نمونه، ج۱۶، ص۲۸۳

[۴] بحارالانوار، ج۹۰، ص۱۵۱

[۵] معانی‌الاخبار، ص۲۳۶؛ بحارالانوار، ج۸۱، ص۲۶۳