پرسش:
در قرآن کریم میفرمایند: ما شما را از دو جنس مرد و زن آفریدیم یا از دو جنس نر و ماده خلق کردیم. چرا اشارهای به دوجنسه نشده؟ حکم ارث بردن دوجنسهها چگونه است؟ حکم ازدواج با فرد دوجنسه!!!
✅پاسخ اجمالی:
قرآن کریم انسانها را به مرد و زن تقسیم کرده است، اما افراد دوجنسه (خنثی) نیز در حقیقت یا مردند یا زن؛ تنها تشخیص آن در برخی موارد دشوار است. در گذشته با نشانههای طبیعی و روایات، جنسیت را مشخص میکردند و در صورت عدم امکان، شخص «خنثی مشکل» محسوب میشد که در احکام باید احتیاط میکرد. امروزه با پیشرفت علم پزشکی و آزمایشهای دقیق، جنسیت واقعی تشخیص داده میشود و پس از عمل جراحی، احکام همان جنس بر فرد جاری خواهد شد.
✅پاسخ تفصیلی :
خداوند در سوره حجرات میفرماید:
«ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و تیرهها و قبیلهها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید، ولی گرامیترین شما نزد خداوند با تقواترین شما است.»[۱]
منظور از آفرینش مردم از یک مرد و زن همان بازگشت نسب آنها به آدم و حوا است و همگان اعم از مرد و زن و خنثی پدر و مادر و ریشه واحدی دارند که حضرت آدم و حوا میباشند.[۲]
ممکن است استدلال شما به این آیه موجهتر باشد که خداوند میفرماید:
«به هر کس اراده کند دختر میدهد و به هر کس اراده کند پسر میدهد، و یا اگر اراده کند پسر و دختر هر دو به آنها میدهد.»[۳]
و اشکال کنید که خداوند تنها به فرزندان پسر و دختر اشاره کرده است و از خنثی که جنسیت او مشخص نیست نامی نبرده است.
اما باید توجه کرد:
افراد خنثی و دوجنسه در واقع یا مذکر هستند و یا مؤنث و از این دو حالت و محتوای آیه مذکور خارج نیستند. اما گاهی جنسیت او مشخص است و گاهی مشخص نمیباشد و «خنثی مشکل» نامیده میشود.
امروزه از طریق آزمایشهای هورمونی به راحتی جنسیت دوجنسه تشخیص داده میشود و پس از تعیین جنسیت با انجام عمل جراحی، جنسیت واقعی را ظاهر میکنند. یعنی اگر مرد است آلت تناسلی زن را برمیدارند و مرد میشود و احکام مرد را پیدا میکند، و اگر تشخیص دادند که زن است آلت تناسلی مردی را برمیدارند و زن میشود و احکام زن بر او جاری میشود.[۴]
در گذشته چون علوم پزشکی محدود بود و راه تشخیص جنسیت خنثی کاملاً مشخص نبود، به وسیله راهکارهایی که در روایات بیان شده، جنسیت خنثی را تعیین میکردند تا حکم همان جنس را مانند دیگران داشته باشند. مثلا اگر هم آلت زنانه دارد و هم مردانه، چنانچه ادرار اول از آلت تناسلی مردی خارج شود، مرد است؛ و اگر از آلت تناسلی زنی خارج شود، زن است.[۵]
اما اگر از این راه نیز نمیتوانستند پی به جنسیت فرد ببرند و مثلا از هر دو آلت همزمان بول خارج شود، چنین فردی «خنثی مشکل» نامیده میشد.
خنثی مشکل در تکالیف باید احتیاط کند و در ارث نصف ارث مرد و نصف ارث زن را میبرد.[۶]
در سایر تکالیف نیز باید احتیاط کند؛ مثلا در نماز تمام بدنش را بپوشاند و تا زمانی که جنسیتش مشخص نشده است حق ازدواج ندارد و …[۷]
اما چنان که گفته شد امروزه با پیشرفت علوم پزشکی به راحتی جنسیت تشخیص و عمل جراحی صورت میگیرد و جنسیت واقعی مشخص میشود.
نوعی دیگر از خنثی آن است که فرد در ظاهر مرد است اما خصوصیات و روحیات زنانه دارد، و یا در ظاهر زن است اما خصوصیات و روحیات مردانه دارد. در این صورت نیز میتواند عمل جراحی کند تا واقعیت جنسیتی او آشکار شود و پس از عمل کردن، حکم جنس تغییر یافته را خواهد داشت. اما تا قبل از تغییر جنسیت، حکم خودش را دارد؛ اگر مرد است و روحیات زنانه دارد تا قبل تغییر جنسیت احکام مرد بر او جاری است و اگر زن است و روحیات مردانه را دارد تا قبل از تغییر جنسیت احکام زن را خواهد داشت.[۸]
پاورقی
[۱] حجرات ۱۳
[۲] تفسیر نمونه، ج۲۲، ص۱۹۶
[۳] شوری ۴۹
[۴] استفتاءات جدید، مکارم شیرازی، ج۱، ص۴۷۰
[۵] وسائل الشیعه، ج۲۶، ص۲۸۴
[۶] وسائل الشیعه، ج۲۹، ص۲۲۸
[۷] الحدائق الناضره، ج۷، ص۲۰
[۸] استفتاءات جدید، مکارم شیرازی، ج۱، ص۴۷۰
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.